koncentrat krwinek płytkowych (kkp) otrzymywany metodą konwencjonalną

Deglicerolizowane krwinki czerwone

Koncentrat krwinek czerwonych przemywanych

Koncentrat krwinek czerwonych (kkcz)

Krew pełna

Osoba chcąca oddać krew może to zrobić w Centrach Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, które tworzą Publiczną Służbę Krwi wyłącznie uprawnioną do poboru krwi. Miejsca, w których oddaje się krew dzielimy na:

• Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa (główne siedziby);
  kliknij link > Centra Krwiodawstwa <
• Oddziały lub stacje terenowe Centr Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa;
  kliknij link > Punkty poboru krwi <
• Mobilne lub stacjonarne Akcje Krwiodawstwa;

Ostatnie z wymienionych organizowane są doraźnie lub planowo w różnych miejscach często przy współpracy z Klubami Honorowych Dawców Krwi, jednostkami wojskowymi, instytucjami, urzędami czy organizacjami pozarządowymi.

Droga Dawcy

Oddawanie krwi w różnych centrach czy wymienionych punktach może się nieznacznie różnić - jednakże wytyczne, przebieg i organizacja poborów - krwi pozostają bez zmian. Poniżej przedstawiamy ogólny zarys jak wygląda pobór krwi.

By dokonać rejestracji niezbędny jest dokument tożsamości ze zdjęciem, numerem PESEL i adresem zamieszkania ( np. dowód osobisty, prawo jazdy, paszport). Dawca musi wyrazić zgodę na przetwarzanie danych osobowych zawartych w rejestrach dawców publicznej służby krwi. Zgodę wyraża podpisem na pierwszej stronie kwestionariusza. Jeśli nie wyrazi zgody – rejestracja jest niemożliwa. W przypadku obcokrajowców obowiązuje dokument z numerem PESEL oraz znajomość języka polskiego w mowie i piśmie umożliwiająca samodzielne przeczytanie, zrozumienie i wypełnienie kwestionariusza;

Rejestracja odbywa się za pośrednictwem bazy danych, która zbiera i przekazuje nasze dane do systemu informatycznego danego centrum Krwiodawstwa. Osoba raz wprowadzona w danym Centrum będzie widniała przez cały czas i we wszystkich jej placówkach, punktach, stacjach - zarówno podczas akcji stacjonarnych jak również mobilnych w ambulansach. Dzięki temu rozwiązaniu obsługa akcji ma wgląd w dane krwiodawcy pozwalające na sprawdzenie czasu jaki minął od ostatniej donacji, ilości oddanej krwi w danym centrum czy też wystawienie zaświadczenia potrzebnego by odliczyć oddaną krew jako ulgę podatkową.

Przed oddaniem krwi lub jej składników krwiodawca lub kandydat na dawcę musi każdorazowo wypełnić ankietę (kwestionariusz) dotyczącą jego stanu zdrowia. Znajdują się w niej pytania, które krwiodawca musi starannie przeczytać a następnie na nie rzetelnie i zgodnie z prawdą odpowiedzieć. Oprócz informacji o przebytych chorobach i obecnym stanie zdrowia w formularzu podaje się również swoje dane osobowe, które zostają umieszczone w zbiorze danych osobowych prowadzonym przez dane Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Pytania w arkuszach w poszczególnych Centrach mogą się nieznacznie od siebie różnić. Przykładowe pytania jakie możecie znaleźć w kwestionariuszu dla dawcy możecie zobaczyć na stronie: www.darkrwi.info.pl/kwestionariusz – kliknij tutaj!

Wstępne badanie wykonywane jest w pracowni analiz lekarskich lub na stanowisku do badania poziomu hemoglobiny w ambulansie. Polega ono na pobraniu próbki krwi poprzez ukłucie w palec oraz sprawdzenie analityczne poziomu hemoglobiny, które trwa maksymalnie 3 minuty. Wykonuje się je przy pomocy sprzętu jednorazowego (jednorazowych rękawiczek, probówek i igieł). Dzięki temu, zarówno dawcy jak i personel, zabezpieczeni są przed ewentualnym zakażeniem. By przejść do kolejnego etapu powinniśmy osiągnąć następujące wartości:

• kobiety powyżej 12,5 g/dl
• mężczyźni powyżej 13,5 g/dl.

Dodatkowo raz w roku każdemu krwiodawcy Centrum wykonuje kontrolne badanie pełnej morfologii. Na życzenie krwiodawca może otrzymać kopię wyników badań.

Etap ten odbywa się zawsze w zamkniętym pomieszczeniu lub w wyznaczonym do tego ustronnym miejscu. Lekarz zapoznaje się z wynikami badań wstępnych, dokonuje oceny informacji zawartych w wypełnionym kwestionariuszu oraz przeprowadza wywiad lekarski, który polega na zadaniu kilku pytań dotyczących stanu zdrowia czy też elementów uwzględnionych w kwestionariuszu. Dodatkowo dokonuje pomiaru ciśnienia oraz w razie potrzeby przeprowadzi inne ogólne badania takie jak: zmierzenie temperatury czy sprawdzenie wagi naszego ciała, która powinna wynosić minimum 50 kg.

Jeżeli dawca będzie miał niski poziom hemoglobiny lub hematokryt, nieprawidłowe tętno lub ciśnienie lub inne objawy uniemożliwiające oddawanie krwi w dniu zgłoszenia się - lekarz poinformuje o powodzie dyskwalifikacji do oddania krwi, a w przypadku dyskwalifikacji czasowych – ustali ponowny termin zgłoszenia się do oddania krwi. Należy przy tym zaznaczyć, że wszystkie dane objęte są tajemnicą lekarską!

Zanim rozpoczniemy donację dobrze jest uzupełnić płyny w organizmie. W tym celu w punktach stacjonarnych oraz w ambulansach dostępne są dozowniki z wodą. W niektórych Centrach krwiodawca otrzymuje napój, by mógł w miarę potrzeby ugasić pragnienie. Warto zastanowić się z której ręki chcemy oddawać krew zanim usiądziemy na fotel.

Krew pobiera się z żyły ze zgięcia łokciowego. Podczas wkłuwania igły, niektóre osoby odczuwają niewielki ból, inni lekkie ukłucie lub swędzenie. Po pobraniu krwi w miejscu wkłucia może być odczuwane pulsowanie.

Najczęściej pobierana jest krew pełna w ilości 450 ml (+/- 10%). Zabieg pobierania trwa od 3 do 10 minut.

Podczas donacji pobierane są również próbki Twojej krwi do badań pozwalających zdiagnozować, czy nie jesteś nosicielem niektórych chorób zakaźnych. Nie wymaga to dodatkowego nakłuwania żyły, gdyż do badań wykorzystuje się krew pobieraną do worka.

Próbki krwi każdej osoby zakwalifikowanej do pobrania krwi, osocza, trombaferezy, leukaferezy lub innego zabiegu wymagają oznaczenia:

• antygenu HBs,
• przeciwciał anty-HIV 1/2,
• przeciwciał anty-HCV,
• RNA HCV,
• DNA HBV,
• RNA HIV,
• markerów zakażenia krętkiem kiły

Po zakończeniu pobierania krwi należy dobrze uciskać przyłożone gaziki i nie zaglądać do miejsca wkłucia przez kilka minut, ponieważ unikamy w ten sposób powstania siniaka. Jeżeli istnieje potrzeba, można poprosić by miejsce wkłucia zostało zabandażowane.

Po oddaniu krwi należy jeszcze posiedzieć/poleżeć przez kilka minut. Podczas zabiegu i po jego zakończeniu dawca pozostaje pod opieką przeszkolonego personelu medycznego, który określa czy stan ogólny dawcy pozwala na opuszczenie placówki/stanowiska (przy akcjach mobilnych) po oddaniu krwi.

Po oddaniu krwi otrzymasz posiłek regeneracyjny o wartości 4 500 Kcal. Na ogół jest to 8 czekolad, ale w Centrach Krwiodawstwa bywają także batony czy soczki.  Zdarza się także, że krwiodawca otrzymuje dodatkowo przed lub po donacji kawę i herbatę ze słodkimi dodatkami takimi jak: wafelki, cukierki czy ciastka. Jest to jednak wyłącznie dbałość danego punktu o swoich podopiecznych - a nie wymóg ustawowy.

Dowiedz się więcej!

• Oddanie 650 ml osocza zwykle trwa ok. 30 minut;
• Zabieg pobierania płytek krwi (metodą tromboferezy) trwa od 1 do 2 godzin;
• Zabieg pobierania krwinek czerwonych (metodą erytroaferezy) trwa ok 1,5 godziny;
• Zabieg pobierania krwinek białych (metodą leukaferezy) trwa ok 2 godzin;
• Pobieranie krwi odbywa się w specjalnym pomieszczeniu i jest zabiegiem nie obarczonym praktycznie żadnym ryzykiem zakażenia, z uwagi na stosowanie w trakcie pobierania krwi wyłącznie sprzętu jednorazowego użytku.
• Na prośbę Dawcy wystawiane jest:
  – zaświadczenie usprawiedliwiające nieobecność w pracy, na uczelni czy w szkole;
  – wypłacany jest zwrot kosztów poniesionych na przejazd do najbliższego Punktu Krwiodawstwa (należy się wcześniej zapoznać z polityką danego Centrum Krwiodawstwa na jego stronie www);
  – legitymacja HDK (zazwyczaj po 2 drugim razie w danym punkcie krwiodawstwa);
  – kopia wyników badań.
• Osoby wykonujące takie zawody jak: pilot, maszynista, kierowca autobusu, operator dźwigu, oraz pracujące na wysokości, uprawiające wspinaczkę lub głębokie nurkowanie mogą powrócić do tych zajęć nie wcześniej niż 12 godzin po oddaniu krwi.
• By oddać krew nie musisz znać swojej grupy krwi.

Autorzy:

Honorowy Dawca Krwi

To każda osoba, która dobrowolnie i bezpłatnie oddała krew dla drugiego człowieka. W Polsce tytuł „Honorowy Dawca Krwi” nadawany jest każdemu, kto oddał krew oraz został zarejestrowany w jednostce organizacyjnej publicznej służby krwi. Takiej osobie zazwyczaj wydaje się legitymację Honorowego Dawcy Krwi.

Legitymcja krwiodawcy

1 2 3 4 5 6 7

Honorowemu Dawcy Krwi przysługuje legitymacja, którą zazwyczaj wydaje Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa lub Polski Czerwony Krzyż.
Można spotkać trzy typy legitymacji:
- składaną (harmonijkę);
- w miękkiej okładce;
- w sztywnej okładce.

Różnią się one między sobą nieznacznie, głównie wyglądem i materiałem, z którego są zrobione.
Elementy, które legitymacja zawiera:
– Dane personalne: imię, nazwisko, datę urodzenia;
– PESEL;
– Pieczątki potwierdzające oddanie krwi: rodzaj donacji, miejsce donacji oraz datę oddania;
– Informację o przynależności do klubu HDK;
– Informację o posiadanych odznakach;
– Grupę krwi / W niektórych legitymacjach wydawanych przez Centra element ten jest pomijany. W zamian wydaje się dodatkowo Karty Identyfikacyjne Grupy Krwi tzw. KRAWKARTY.

Legitymacja klubowa

1 2 3 4 5 6 7

Nasz Klub posiada swoją legitymację klubową, którą z pomocą Oddziału Rejonowego PCK w Legionowie wydajemy naszym krwiodawcom. Legitymacja została zaprojektowana tak, by spełnić najnowsze wymagania tj. posiada rubryki oddanej krwi dostosowane do obecnie stosowanych przez Centra Krwiodawstwa wklejanych kodów kreskowych kodujących daną donację. Mamy także miejsce, gdzie wklejamy nasze składki członkowskie, który każdy klubowicz opłaca w danym roku kalendarzowym w celu wsparcia naszego klubu.
Legitymacja ta jest pierwszą w Polsce wydaną w kolorze. Chcieliśmy w ten sposób pokazać, iż prężnie działający Klub Honorowych Dawców Krwi jest w stanie w ciągu pierwszego półrocza swojej działalności stworzyć i nadawać swoje legitymacje.

Zobacz także:

Poznaj naszą legitymację klubową i jej innowacyjne rozwiązania i wygląd. Dowiedz się dzięki komu już w pół roku stworzyliśmy piękny projekt!

Przyszłe legitymacje krwiodawcy w Polsce

Ministerstwo Zdrowia podjęło prace mające na celu ujednolicenie oraz zmianę legitymacji HDK z dotychczas używanych dokumentów w formie papierowej na plastikową wielkości karty kredytowej czy dowodu osobistego. Wzór mocno ogołaca dane, które dotychczas były odnotowywane w legitymacji, nie przewiduje choćby wbijania adnotacji o donacjach krwiodawcy, co jest i było częstym problemem zgłaszanym przez dawców w kilku Centrach lub też oddających od wielu lat.

Miejmy nadzieję, że nowa legitymacja będzie zawierała chip kodujący donacje, a system rejestracji w różnych Centrach Krwiodawstwa zostanie połączony, o czym wspomnieliśmy w odpowiedzi na zapytanie Ministerstwa dot. nowych legitymacji, skierowane do naszego Klubu.

Do pobrania:

Projekt Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie wzorów odznak nadawanych w związku z honorowym dawstwem krwi i legitymacji wydawanych w związku z tym dawstwem.

Przwileje i odznaczenia krwiodawcy

W Polsce Honorowemu Dawcy Krwi przysługuje wiele uprawnień i przywilejów oraz istnieje możliwość nadawania wyróżnień, odznaczeń, medali czy orderów. Większość z wymienionych elementów zależna jest od ilości oddanej krwi a w przypadku odznaczeń często także od działalności i aktywności dawcy na rzecz społeczeństwa. Odpowiednio do danych odznaczeń działalność tyczy się danego klubu, stowarzyszenia, fundacji czy też polskiego społeczeństwa.
Krwiodawcy oprócz udogodnień i możliwości przysługujących i zapisanych ustawowo, zarządzeń włodarzy okolicznych urzędów mogą również korzystać z Ogólnopolskiego Systemu Zniżek Razem dla Dawców stworzonego przez Klub Legion i rozwijanego w całym kraju z wieloma innymi miejscowymi klubami.
By dowiedzieć się więcej o wspomnianych kwestiach zapraszamy do innych artykułów, które dokładniej opisują wybraną przez Was tematykę.

Dokumenty krwiodawcy na świecie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Oddawanie krwi przez dawców na całym świecie jest oznaczane lub rejestrowane w odmienny sposób. Dokumenty stwierdzające ich aktywność czy też sam fakt bycia krwiodawcą także znacznie się różnią. W Polsce takim dokumentem jest "Legitymacja Honorowego Dawcy Krwi", w innych państwach bywają "Legitymacje Krwiodawcy", "Karty Krwiodawcy" czy też wykorzystywane są po prostu dowody osobiste. By zobaczyć odmienność zapraszamy do pokazu zdjęć zamieszczonego obok, więcej o różnicach w krwiodawstwie dowiecie się w artykule KRWIODAWSTWO.

 Autorzy:

Każda osoba, która choć przez chwilę pomyślała, że może spróbować oddać krew  jest dla nas bohaterem - bo myśli o innych  - a nie wyłącznie o sobie! Podjęcie decyzji o drodze Dawcy wiąże się często z wymuszoną sytuacją, kiedy to ktoś z naszych bliskich lub znajomych nagle potrzebuje krwi. Wiele osób, póki nie jest w podobnej sytuacji - nie zdaje sobie sprawy - jak idea Honorowego Dawstwa Krwi jest ważna a nawet niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania każdego społeczeństwa.

Kryteria, wymogi i wytyczne

Poniżej przedstawiamy informacje dotyczące potencjalnych dawców krwi a więc kryteria i wymogi jakie muszą spełnić ochotnicy oraz wytyczne, którymi kierują się Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa chcąc pobrać krew w celach leczenia oraz ratowania ludzkiego życia.

Chcąc oddać krew przede wszystkim musimy być i czuć się zdrowymi, ponieważ nasze życie i zdrowie jest najważniejsze. Osoba, która oddaje krew z jednej strony pomaga zostawiając cząstkę siebie jednakże jej stan zdrowia musi być w normie by nie narazić swojego organizmu na ewentualne ujemne skutki lub stanu zdrowia przyszłego biorcy.

Ważnym aspektem przed każdą donacją jest chociażby stan wypoczęcia, wpływający bezpośrednio na to, jak nasz organizm zareaguje na ubytek krwi - płynnej tkanki łącznej odpowiadającej za wiele procesów życiowych jak: ochrona i obrona organizmu, transport substancji odżywczych, termoregulację czy utrzymanie stałości fizykochemicznej naszego organizmu.

Elementami sprawdzanymi przez lekarza podczas kwalifikacji są następujące elementy:

• Temperatura ciała: temperatura ciała nie powinna przekraczać 37oC;
• Tętno: tętno powinno być miarowe o częstotliwości od 50 do 100 uderzeń na minutę;
• Ciśnienie tętnicze: wartości ciśnienia tętniczego nie powinny przekraczać: 180 mm Hg dla ciśnienia skurczowego; 100 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego;
• Węzły chłonne: powiększenie obwodowych węzłów chłonnych stanowi przeciwwskazanie do pobrania krwi aż do wyjaśnienia przyczyny ich powiększenia;
• Zmiany skórne: okolica miejsca wkłucia do żyły powinna być wolna od jakichkolwiek zmian chorobowych.

Dawcą może być każda pełnoletnia osoba w wieku od 18 do 65 roku życia. Istnieje jednak możliwość oddawania krwi przez osoby starsze, na co jednak musi wyrazić zgodę lekarz obecny podczas weryfikacji wstępnej (kwalifikacji). Głównymi przesłankami jest zazwyczaj fakt, iż dawca jest wieloletnim krwiodawcą o bardzo dobrym zdrowiu. W innym przypadku zazwyczaj nie dopuszcza się do donacji.

Ciężar ciała potencjalnego dawcy powinien wynosić minimum 50 kg. Wiąże się to z koniecznością zachowania proporcji pobieranej krwi do ilości krwi w organizmie tj. przy oddawaniu krwi pełnej 450 ml ilość pobranej krwi musi być mniejsza niż 10% ogólnej ilości krwi w organizmie.

Dodatkowym aspektem, na który niekiedy Centra Krwiodawstwa zwracają uwagę jest także konieczność zachowania właściwych proporcji pomiędzy ciężarem ciała a wzrostem tzw. BMI.

Osoba, która chce oddać krew - powinna być zdrowa - nie będąca w trakcje złego samopoczucia czy leczenia. Czas, kiedy nasz organizm nie jest zdrowy - jest osłabiony lub też przyjmujemy lekarstwa - stwarza zagrożenie z jednej strony przekazania krwi niespełniającej wymogów zdrowotnych z drugiej natomiast naraża samego Dawcę na pogorszenie jego stanu zdrowia czy choćby osłabienie organizmu. W przypadku przyjmowania leków okres karencji jest różny i zależy zarówno od choroby jak i przyjmowanych leków. Wyjątkiem jest zażywanie witamin, doustnych leków antykoncepcyjnych oraz leków hormonalnych stosowanych w okresie menopauzy.

Poniżej kilka sytuacji w których Dawca nie może oddawać krwi oraz wymagane przerwy po ich ustąpieniu:

• w okresie menstruacji - przerwa minimum 3 dni po jej zakończeniu;
• w czasie przyjmowania aspiryny lub innych leków zawierających kwas acetylosalicylowy - przerwa minimum 3 dni od ostatniego zażycia;
• grypa, infekcje grypopodobne, gorączka powyżej 38ºC - przerwa 2 tygodnie po ustąpieniu objawów;
• ciąża i karmienie piersią - przerwa minimum 6 miesięcy po porodzie lub zakończeniu ciąży.

Zabieg to czynność na ogół medyczna mająca na celu diagnozowanie lub leczenie a jak wiemy z powyższego punktu  leczenie wyklucza na pewien okres Dawcę ze względu np. na przyjmowane lekarstwa. Dodatkowym aspektem jest ingerencja w naszą tkankę skórną, zmiany spowodowane zabiegami czy możliwości wystąpienia powikłań, zakażeń lub zarażeń wszelkiego rodzaju chorobami, bakteriami czy wirusami.

Oto kilka przykładów i okresów karencji:

• 7 dni po: zabiegu usunięcia zęba, leczeniu przewodowym i innych drobnych zabiegach chirurgicznych;
• 48 godz od: szczepienia przeciw: cholerze, durowi brzusznemu, krztuścowi, durowi plamistemu;
• 48 godz od: przyjęcia anatoksyny błonicowej i tężcowej;
• 1 tydzień od: szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (bez kontaktu z chorobą);
• 4 tygodnie od: szczepienia szczepionkami z osłabionymi bakteriami i wirusami przeciw BCG (gruźlica), odrze, różyczce, śwince, żółtej febrze;
• 3 miesiące po: biernym uodpornieniu surowicami odzwierzęcymi,
• 6 miesięcy po: wykonaniu tatuażu (zakończeniu ostatniej sesji) lub przekłuciu ciała;
• 6 miesięcy po: badaniu endoskopowym przy użyciu fiberoendoskopu, (np. gastroskopia, kolonoskopia, artroskopia);
• 6 miesięcy po: transplantacji ludzkich komórek lub tkanek;
• 6 miesięcy po: dużym zabiegu chirurgicznym.

Dlaczego warto oddawać krew

1. Ratujesz zdrowie lub nawet życie drugiego człowieka

• Pomimo ogromnego postępu medycyny, jak dotąd nie udało się wytworzyć substancji, która w pełni zastąpiłaby ludzką krew. Jedynym jej źródłem są zdrowi ludzie, którzy rozumieją, że oddanie krwi to rodzaj posłannictwa – ludzie tacy jak Ty!
• Oddając krew możesz wyobrazić sobie, że ten cenny dar uratuje komuś życie – dzięki czemu ktoś będzie mógł świętować kolejne urodziny, rocznicę, przeżyć wymarzone wakacje, spacer na plaży, noc pod gwiazdami!
• Osoba, która otrzymuje Twoją krew jest Ci nieznana, ale ta osoba jest czyimś ojcem, matką, dziadkiem lub przyjacielem.

2. Oddawanie krwi nie stanowi zagrożenia dla Twojego zdrowia

• W organizmie dorosłego człowieka krąży około 5 – 6 litrów krwi. Jej ilość jest proporcjonalna do wagi, dlatego zdrowy, ważący co najmniej 50kg człowiek może oddać krew lub jej składniki bez uszczerbku dla zdrowia. Krew regeneruje się dość szybko i już na drugi dzień po oddaniu krwi jej objętość wraca do normy.
• Nie ma schorzeń wynikających z wielokrotnego oddawania krwi ani „przyzwyczajenia” organizmu.
• Krew w organizmie podlega wymianie przez cały czas, niezależnie od tego, czy jesteś jej dawcą. Oddawanie krwi nie spowoduje wzmożonego jej wytwarzania ani uzależnienia.
• Prawie wszystkie osoby oddające krew lub osocze czują się prawidłowo w trakcie i po pobraniu.
• Do rzadkości należy:
       – przejściowy krwiak (siniec) w miejscu ukłucia,
      – chwilowe zasłabnięcia (u ok. 2-3% dawców pierwszorazowych i 1-2% dawców wielokrotnych) eliminowane całkowicie przez krótki odpoczynek i wypicie płynu. Są one zwykle związane z przystąpieniem do donacji na czczo. Wyszkolony personel przy każdej niedyspozycji udzieli fachowej i skutecznej pomocy.
• Oddając krew nie można zarazić się żadną chorobą zakaźną.                                                       
  
• Na wszystkich etapach oddawania krwi używa się wyłącznie sprzętu jednorazowego użytku, w związku z czym, nie grozi Ci zakażenie wirusami przenoszonymi za pośrednictwem krwi.

3. Dbasz o własne zdrowie

• Oddając systematycznie krew, krwiodawca każdorazowo ma wykonywane badania laboratoryjne i jest badany przez lekarza. W wielu przypadkach udaje się dzięki temu wcześnie rozpoznać np. chorobę nadciśnieniową, będącą plagą współczesnego społeczeństwa, która przebiega długo w sposób bezobjawowy. Już wypełniając kwestionariusz dawca może uświadomić sobie sytuacje zagrożenia własnego zdrowia i zwrócić na nie uwagę lekarza.

Autorzy:

Krew jest ciekłą tkanką łączną, której substancja międzykomórkowa - osocze (55% objętości krwi) - jest płynna. W osoczu tzw. plazmie zawieszone są elementy morfotyczne (45% objętości krwi) - krwinki: czerwone (erytrocyty) i białe (leukocyty) oraz płytkowe (trombocyty). Każdy z elementów krwi spełnia określone funkcje i odgrywa istotną rolę w ochronie i obronie ludzkiego organizmu.

Honorowy Dawca Krwi podczas pobytu w Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa może oddać krew pełną oraz poszczególne jej składniki w oparciu o odpowiednie urządzenia, w które placówki są zaopatrzone. Poniżej przedstawiamy wizualizację metod i sposobów pobierania krwi oraz otrzymywania jej poszczególnych składników.

Metoda konwencjonalna tzn. pobieranie krwi pełnej

Pobieranie krwi pełnej tzn. zawierającej wszystkie składniki krwi: krwinki czerwone, krwinki płytkowe, krwinki białe i osocze metodą konwencjonalną jest najszybszą formą otrzymania krwi od Dawcy, trwającą od 5 do 10 minut. Polega ona na wkłuciu do żyły w przegubie ręki i pobraniu krwi do worka transferowego z antykoagulantem (jednorazowego plastikowego pojemnika). Worek znajduje się na wagomieszarce, której głównymi zadaniami są ciągły pomiar ilości pobranej krwi by w rezultacie zaalarmować określoną ilość tj.450 ml oraz mieszanie krwi z antykoagulantem co uniemożliwia jej skrzepnięcie.

Metoda ta z uwagi na swoją prostotę i krótki czas stosowana jest we wszystkich możliwych miejscach i akcjach krwiodawstwa a więc w samych Centrach, oddziałach i stacjach terenowych jak również podczas stacjonarnych i mobilnych akcjach krwiodawstwa przeprowadzanych w mobilnych punktach oddawania krwi - krwiobusach.

Rozdzielanie składników krwi poprzez wirowanie

Pobrana od Dawcy krew pełna jest bogata we wszystkie składniki, która w razie potrzeby i możliwości Centr Krwiodawstwa mogą być dodatkowo separowane poprzez  urządzenia zwane wirówkami.

Elementy krwi mogą być oddzielone od osocza podczas wirowania w specjalnej probówce, służącej do rozdzielania składników krwi w zależności od ich gęstości. By rozdzielić elementy krwi, próbkę poddaje się wirowaniu przy min 3000 obr./minutę. Dochodzi wtedy do  rozdzielenia faz pod wpływem działania siły odśrodkowej, w wyniku której na samej górze pozostaje osocze. Krwinki czerwone są gęstsze, w związku z czym podczas wirowania opadają na samo dno probówki wirówkowej. Krwinki białe oraz płytki krwi tworzą tzw. kożuszek znajdujący się tuż nad warstwą erytrocytów (krwinek czerwonych).

Proces wirowania musi być odpowiednio dobrany - nie może być ani zbyt szybki (żeby nie doszło do uszkodzenia płytek krwi), ani zbyt wolny (bo wtedy nie nastąpi prawidłowe odseparowane składników krwi). Dodatkowym aspektem wpływającym bezpośrednio na jakość separacji ma wpływ kąt wirowania. Najlepiej jeśli w wirówce próbówki ułożone są horyzontalnie, gdyż siła dośrodkowa działa równolegle do długiej osi probówki. W Centrach na ogół korzysta się z wirówek kątowych gdzie próbówka jest wirowana pod kątem 20-45 stopni.

Zabieg Aferezy - pobieranie składników krwi

Zabieg Aferezy polega na odseparowaniu pojedynczego składnika krwi za pośrednictwem separatora osoczowego lub komórkowego od krwi pełnej dawcy. Metoda ta różni się od wirowania ponieważ krwiodawca pozostawia wyłącznie pożądany składnik, pozostała część jego krwi wraca do jego organizmu.

Rozróżnia się następujące zabiegi:

• plazmafereza – odseparowanie osocza z krwi pełnej;
• trombafereza – odseparowanie płytek krwi z krwi pełnej;
• erytroafereza – odseparowanie krwinek czerwonych z krwi pełnej;
• leukafereza – odseparowanie krwinek białych z krwi pełnej.

Plazmafereza - pobranie osocza

Plazmafereza to zabieg polegający na pobraniu od dawcy jedynie osocza. Oprócz wody, która jest głównym składnikiem osocza (90 %), zawiera ono również związki organiczne i nieorganiczne, takie jak białka (albuminy, globuliny, fibrynogen), kwasy tłuszczowe, glukozę, witaminy i sole mineralne. Z osocza można wyodrębnić białka konieczne dla prawidłowego krzepnięcia krwi, a więc leczenia chorych na hemofilię i inne skazy krwotoczne.

W czasie donacji zostajesz podłączony do tzw. separatora. Pobranie osocza przy użyciu separatora osoczowego polega na rozdzieleniu pobranej wstępnie krwi pełnej na część komórkową i osocze. W odróżnieniu od oddawania krwi pełnej oprócz igły, którą spływa krew na ręce masz dodatkowo założony rękaw do mierzenia ciśnienia. Podczas gdy Twoja krew zaczyna płynąć do urządzenia „pompujesz” ręką. Separator oddziela w tym czasie osocze od reszty krwi. Gdy mankiet rękawa do mierzenia ciśnienia wypuści powietrze (robi to urządzenie automatycznie bez ingerencji personelu) oznacza, że czerwone krwinki wracają do Ciebie. W tym czasie przestajesz „pompować” ręką. Osocze trafia do pojemnika w separatorze, a reszta krwi wraca z powrotem do twojego krwiobiegu. W związku z tym, że ponad 90% osocza składa się z wody. Nieraz (bardzo rzadko) na zakończenie zabiegu wyrównawczo przetacza się dawcy roztwór soli fizjologicznej. Taka donacja trwa ok. 30 minut i jest podzielona na cykle (2 albo 3). Dobrze jest wypić ok. 4 litrów płynów dzień czy dwa przed donacją. Powoduje to łatwiejsze oddzielanie się osocza od krwi. Zdarza się, że przed donacją osocza otrzymasz od personelu do wypicia wodę albo wapno.

Jednorazowo pobiera się od dawcy podczas zabiegu od 600 do 750 ml osocza w zależności od Centrum Krwiodawstwa. Objętość każdorazowo pobieranego osocza (bez antykoagulantu) nie powinna przekraczać 16 % szacowanej całkowitej objętości krwi, obliczonej na podstawie płci, wzrostu i masy ciała dawcy. Odpowiada to w przybliżeniu 10 ml objętości pobieranej na 1 kg masy ciała. Od jednego dawcy nie można pobrać w okresie roku więcej niż 25 litrów (objętość netto, bez antykoagulantu) osocza. Od jednego dawcy można pobrać/ w okresie jednego tygodnia nie więcej niż 1,5 litra (objętość netto, bez antykoagulantu) osocza.

Należy zachować określone przerwy między donacją osocza a kolejną donacją. Przerwa pomiędzy pobraniami osocza metodą plazmaferezy nie może być krótsza niż 2 tygodnie, chyba że lekarz wyrazi zgodę na skrócenie tej przerwy. Pobranie osocza metodą plazmaferezy może być wykonane po przerwie wynoszącej co najmniej 30 dni od dnia pobrania krwi pełnej.”

Tromboafereza - pobranie krwinek płytkowych (trombocytów)

Tromboafereza polega na pobraniu od dawcy tylko krwinek płytkowych (trombocyty). W tym wypadku płytki krwi, które przepływając przez separator uległy oddzieleniu od krwi które są gromadzone w oddzielnym jałowym pojemniku, natomiast krwinki czerwone i osocze zwracane są dawcy. Zabieg trwa od 40 minut do 1,5 godziny w zależności od poziomu płytek w organizmie dawcy i rodzaju urządzenia. W każdym zabiegu trombaferezy używa się sterylnych, jednorazowych zestawów z tworzywa sztucznego.

Każdy kandydat na dawcę zanim zostanie zakwalifikowany przed oddaniem płytek ma sprawdzony ich poziom w swoim organizmie (norma to 150-400 tys.). Płytki pobiera się w procesie zwanym aferezą (manualną lub automatyczną). W aferezie manualnej dawca oddawał krew do pojemnika, który następnie zanoszą do odwirowania. Ty w tym czasie otrzymujesz roztwór soli fizjologicznej. Po odwirowaniu przynoszą Ci worek z samymi krwinkami czerwonymi. Pojemnik zostaje podwieszony na stojaku i siłą grawitacji krew spływa do żył. Ta metoda już nie jest wykorzystywana. W większości RCKiKów stosuje się aferezę automatyczną. Podczas tego zabiegu krwiodawca jest połączony przez wkłucie do żyły ze specjalnym aparatem zwanym separatorem komórkowym, który to potrafi z przepływającej krwi wyodrębnić i zgromadzić same płytki krwi. Separator może być jedno lub dwuręczny. W przypadku dwuręcznego zestaw do pobierania podłączony jest do układu krwionośnego dawcy zwykle za pomocą dwóch wkłuć dożylnych. Z jednego wkłucia pobierana jest krew, która trafia systemem drenów do zestawu pojemników umieszczonych w separatorze, który z kolei dokonuje rozdziału krwi na składniki. Drugim wkłuciem krew pozbawiona tylko płytek krwi powraca do krwiobiegu dawcy. Podczas procedury jest pobierana również niewielka ilość osocza, która jest potrzebna do zapewnienia płytkom warunków przeżycia. Dodatkowo płytki krwi mogą być przechowywane z roztworem wzbogacającym.

Organizm zdrowego człowieka w ciągu trzech, czterech dni normalizuje poziom płytek do poziomu sprzed zabiegu. Zaletą tego typu urządzenia jest fakt, że np. koncentrat krwinek płytkowych pobrany za pomocą separatora komórkowego od jednego dawcy odpowiada jakościowo koncentratom płytkowym uzyskanym metodą manualną z krwi 4-5 dawców. Aby uzyskać jedną donację koncentratu krwinek płytkowych separator musi „przerobić” od 3000-5000 ml krwi. Płytki mają ważność 5 dni.

Erytrafereza - pobranie krwinek czerwonych (erytrocytów)

Erytrafereza jest to zabieg polegający na pobraniu od dawcy krwinek czerwonych przy użyciu separatora komórkowego. Zabieg trwa ok. 1 godziny.

Zestaw urządzenia podłączony jest do układu krwionośnego dawcy za pomocą jednego wkłucia dożylnego. Aparat pracuje cyklicznie. W fazie pobierania krew trafia do zestawu separatora. Jest rozdzielana na składniki. W fazie zwrotu krwinki czerwone gromadzone są w pojemniku a pozostałe elementy krwi powracają do krwiodawcy tą samą drogą, którą zostały pobrane.

Jego zaletą jest możliwość pobrania podwójnej porcji krwinek czerwonych od krwiodawców o specjalnie dobranych układach antygenów erytrocytów. Dzięki możliwości pobrania 2 jednostek KKCz od jednego dawcy można ograniczyć ekspozycję biorcy na obce antygeny i zmniejszyć ryzyko przeniesienia infekcji wirusowych drogą krwi. Technika ta jest najczęściej wykorzystywana do otrzymania 2 jednostek ubogoleukocytarnego (filtrowanego) koncentratu krwinek czerwonych (UKKCz) zawieszonych zazwyczaj w roztworze wzbogacającym.

W przypadku pobierania metodą aferezy jednocześnie osocza, krwinek płytkowych lub krwinek czerwonych, łączna objętość pobranych składników krwi netto nie powinna przekraczać 13 % całkowitej objętości krwi dawcy, jednakże maksymalnie 650 ml.

Leukafereza - pobranie krwinek białych (leukocytów)

Leukafereza polega na pobraniu od dawcy krwi pełnej do separatora, oddzieleniu krwinek białych (leukocytów), a następnie cyklicznym zwracaniu pozostałych składników jak krwinki czerwone, płytki krwi oraz osocze do krwiobiegu człowieka.

Granulocyty oddaje się podobnie jak szpik kostny z krwi obwodowej, wkłucie jest na dwie ręce, trwa do 2- 2,5 godziny, zależy od ilości granulocytów i masy ciała dawcy. Dzień wcześniej dawca może zostać poddany odpowiednim badaniom oraz w razie potrzeby nawet otrzymać sterydy na przyrost granulocytów. Oddawanie białych krwinek odbywa się dla konkretnego biorcy np. chorego na białaczkę. Czas ważności takiego koncentratu granulocytarnego to jedynie kilka lub kilkanaście godzin.

Autorzy: