Odżywianie

Hemoglobina (Wikipedia)

Hemoglobina, oznaczana też skrótami Hb lub HGB – czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, którego zasadniczą funkcją jest transportowanie tlenu – przyłączanie go w płucach i uwalnianie w tkankach. Mutacje genu hemoglobiny prowadzą do chorób dziedzicznych: anemii sierpowatej, talasemii lub rzadkich chorób zwanych hemoglobinopatiami.

Czym jest hemoglobina i jaką pełni funkcję?

• Hemoglobina (skrót Hb lub HGB) jest to białko, część krwinki czerwonej (erytrocytu) tzw. czerwony barwnik krwi, którego najistotniejszą funkcją jest transport tlenu i dwutlenku węgla.  Dzieje się tak dzięki cząstkom Hemu w skład których wchodzi umiejscowiony centralnie atom żelaza umożliwiający łączenie się cząstek tlenu. Transportuje także dwutlenek węgla w odwrotną stronę.
• Jedna cząsteczka hemoglobiny może przyłączyć od jednej do czterech cząstek tlenu występując w stanie „oddtlenowanym” lub różnym stopniu „utlenowania”.

• Hemoglobina transportuje tlen bezpośrednio z płuc do poszczególnych części (organów, tkanek)  organizmu, które go wymagają oraz odwrotnie a więc transportuje dwutlenk węgla z tkanek do płuc celem pozbycia się go z organizmu.

Jakie są normy dla hemoglobiny?

• Normy ilości hemoglobiny we krwi dorosłego człowieka wynoszą około 11,0-18 g/dl, jednak ze względu na różne metody pomiarowe każde laboratorium analityczne ustala własne normy. Zakres referencyjny stężenia hemoglobiny, zależy do takich czynników, jak płeć i wiek pacjenta. Należy również zaznaczyć, że fizjologicznie stężenie hemoglobiny u mężczyzn jest wyższe niż u kobiet.

Normy hemoglobiny dla osób dorosłych to:

• kobiety: 12 – 16 g/dl by oddać krew należy mieć ≥ 125 g/l ;
• dla kobiety w ciąży – istnieje odmienny zakres wartości: 11–14 g/dl;
• mężczyźni: 14 – 18 g/dl by oddać krew należy mieć ≥ 135 g/l;
• u osób starszych normy hemoglobiny są niższe;
• u noworodków stężenie hemoglobiny jest największe, mieści się w granicach między 17 a 22 g/dl.

Niski stan hemoglobiny jedną z najczęstszych przyczyn dyskwalifikacji czasowych!

Bardzo często słyszymy, iż któremuś z naszych znajomych nie udało się oddać krwi bo miał za niską hemoglobinę. Powodów może być wiele, lecz na kilka z nich jesteśmy w stanie zareagować po prostu dobrze się odżywiając. Czytając wyżej na pewno zauważyliście, iż by organizm funkcjonował prawidłowo niezbędne jest żelazo, które właśnie powinniśmy szukać w naszych posiłkach.

Znajdziemy je głównie w:

• czerwonym mięsie;
• jajkach (najlepiej wiejskich);
• warzywach (zielonych) takie jak: sałata, brokuły, szpinak, fasola szparagowa, warzywa strączkowe, rzeżucha ale także buraki.

Serdecznie zapraszamy do działu odżywianie, gdzie znajdziecie wiele ciekawych artykułów o żywieniu bezpośrednio ukierunkowanym dla krwiodawców. Opisywać będziemy szczególnie te owoce, warzywa, mięsa czy produkty spożywcze, które maja największy i bezpośredni wpływ na poziom hemoglobiny czy regeneracji organizmu po oddawaniu krwi.

W razie większego niedoboru stosuje się także żelazo w tabletkach, powinno to być wcześniej uzgodnione z lekarzem by wykluczyć inne przyczyny niskiego stanu hemoglobiny we krwi. Przyjmując żelazo w ten sposób powinniśmy pamiętać o podstawowych sposobach na zwiększenie jego wchłaniania, co opisaliśmy poniżej.

Wchłanianie żelaza – jak zwiększyć?

Zdarza się, że nawet gdy dbamy o dobrą dietę i przyjmujemy preparaty żelaza po prostu go dobrze nie wchłaniamy. W takim przypadku mogą pomóc niewielkie zmiany w naszych przyzwyczajeniach i sposobie zażywania preparatów żelaza. Wchłanianie zwiększymy jeśli będziemy przyjmować je na czczo lub między posiłkami.

1. Warto wraz z preparatem spożywać :

• sok cytrusowy, ponieważ witamina C bardzo wspomaga wchłanianie żelaza;
• witaminy B6, B12 i kwas foliowy, które pomagają w porcecach wchłaniania.
• owoce, gdyż  posiadają dużą ilość fruktozy rónież wspomagającej wchłanianie żelaza.

2. Podczas kuracji żelazem warto ograniczyć:

• spożycie mleka i przetworów mlecznych;
• produktów mącznych i kasz.

3. Zacząć ćwiczyć !

Ćwiczenia wspomagają bezpośrednio produkcję hemoglobiny, ponieważ wzmożona aktywność fizyczna wymusza na organiźmie zwiększenie wydolności a więc produkcji większej ilości hemoglobiny, w celu zaspokojenia wyższego zapotrzebowania w tlen.

Ważne

• Oznaczenie hemoglobiny zawarte jest w badaniu morfologii krwi. Istnieje wiele wskazań do wykonania morfologii krwi. Zalecane jest, aby badanie to wykonywać kontrolnie raz do roku tak jak to robią Centra Krwiodawstwa wszystkim honorowym dawcom krwi nieodpłatnie.

Autorzy:

Pamiętajmy, że donacja w Centrach Krwiodawstwa jest przeznaczona głównie do celów leczniczych, a więc krew pozyskana dzięki temu powinna zawierać wszelkie potrzebne elementy odżywcze. Obowiązkowy zatem jest ranny posiłek,  tak by przekazywane  w woreczku życie było pełnowartościowe jak również, by nasz organizm nie został narażony na osłabienie pod wpływem ubytku krwi.

Przygotowanie do donacji powinno się zacząć najlepiej już kilka dni przed planowaną wizytą w Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Znając życie - często nie myślimy o tym -  w szczególności dawcy wielorazowi, dla których kolejna donacja jest czymś normalnym nie wpływającym na zmianę ich samopoczucia czy stanu organizmu w danym dniu. Chcąc oddać krew powinniśmy pamiętać, by być przede wszystkim wypoczętym oraz bez objawów jakiejkolwiek choroby.

Zdarza się, iż to co robimy oraz spożywamy w przeddzień ma bezpośredni wpływ na nasze samopoczucie oraz jakość krwi, którą zamierzamy oddać dla potrzebującego. Zbyt tłuste lub też zbyt małe posiłki odbijają się  bezpośrednio na zawartości pewnych elementów odżywczych lub ich braku we krwi. Przykładem jest hemoglobina, której niski stan jest jedną z najczęstszych przyczyn dyskwalifikacji czasowych.

Co zatem powinniśmy jeść a czego unikać przed samą donacją?

• Spożyć lekki posiłek (np. pieczywo, chudą wędlina, ser biały, dżem);
• Wykluczyć z diety tłuszcze pochodzenia zwierzęcego: mleko, masło, kiełbasę, pasztet, śmietanę, rosół, tłuste mięso, jajka, orzeszki ziemne i ciasta kremowe;
• Ograniczyć palenie papierosów (2 godziny przed oddaniem krwi nie powinno się palić);
• Przed oddaniem krwi wskazane jest wypić minimum 0,5 l płynów (woda mineralna, sok) a w razie potrzeby i możliwości pić także w trakcie pobytu w Centrum Krwiodawstwa a nawet podczas donacji.
• Nie pić alkoholu, również  w dniu poprzedzającym oddanie krwi !!!

Osoby, które zwykły rano pić kawę lub też herbatę przed oddaniem krwi jak najbardziej mogą to uczynić. Oba płyny nie wpływają mocno na donację a ponieważ organizm nie powinien być narażony na duże zmiany w odżywianiu brak któregoś z tych płynów może spowodować np.  niskie ciśnienie. Należy jednak pamiętać, że herbata zawiera taninę, która utrudnia wchłanianie żelaza a więc jeżeli masz problem z hemoglobiną powinieneś jej unikać. Pomocnym płynem przy wchłanianiu żelaza jest jednak wit. C, którą można znaleźć praktycznie w każdym z soków. Wracając do kawy - zdarza się, że w Centrach Krwiodawstwa przed oddawaniem krwi obsługa proponuje kawę lub w trakcie badania lekarskiego dawca jest odsyłany do napicia się kawy co ma na celu pobudzić jego organizm.

A co po oddawaniu krwi?

Często słyszy się, że po oddaniu krwi powinniśmy zjeść wszystkie czekolady, które otrzymaliśmy :-D Nie jest tak dokładnie - lecz ziarnko prawdy w tym znajdziemy - czekolada to przede wszystkim cukry proste, a więc czysta energia dla naszego organizmu. Czekolady, szczególnie gorzkie są także bogate w dużą ilość żelaza - nawet 12 mg jednakże w ostatnich latach zastępuje się je czekoladami mlecznymi lub z bakaliami.

Ważnym aspektem po oddaniu krwi jest odpowiednie nawodnienie by uzupełnić brak płynów w organizmie oraz spożyć choć kilka drobnych posiłków by mieć energię i pomóc organizmowi w regeneracji. Nie zaleca się wysiłku fizycznego oraz picia alkoholu, które mogą przyczynić się do złego samopoczucia czy nawet omdleń.

Autorzy:

Wikipedia - burak zwyczajny

(Beta vulgaris L.) – gatunek w różnych systemach klasyfikacyjnych zaliczany do rodziny komosowatych lub szarłatowatych. Wszystkie znane odmiany buraka pochodzą od buraka dzikiego, który rośnie do dzisiaj na Bliskim Wschodzie, między wybrzeżami Morza Śródziemnego i Czarnego, w okolicach Morza Kaspijskiego i w Indiach. W Polsce pospolita roślina uprawna.

Opis i pochodzenie

Burak jest jednym z najpopularniejszych warzyw uprawianych w Polsce. W pierwszym roku uprawy tworzy zgrubiałe, ciemnoczerwone (barwę nadają betayjany), jadalne korzenie spichrzowe. W drugim roku uprawy pojawiają się pędy kwiatostanowe. Owoce buraka są zrośnięte po kilka w tzw. kłębek.

Liście buraka ćwikłowego są zielono-czerwonawe, osadzone na długich, soczystych ogonkach. Młode liście, znane jako boćwina (botwina), są także jadalne.

Kształt korzenia (wydłużony, kulisty, płaskokulisty), jego wielkość i intensywność barwy zależy od odmiany (na rynku dostępnych jest wiele odmian). Korzeń buraka jest zasadotwórczy, zawiera białko, cukry, sole mineralne, witaminy z grupy B, witaminę C. Ma znaczenie dietetyczne dzięki dużej zawartości błonnika (wpływa dodatnio na trawienie) oraz dzięki zawartości kwasu jabłkowego, cytrynowego, winnego i szczawiowego.

Wartości odżywcze

Wartości odżywcze buraków (w 100 g)  surowych/ugotowanych.

Wartość energetyczna - 43/44 kcal

Skład i właściwości

 Burak ma lecznicze właściwości. Zawdzięcza je betalainom - tym samym barwnikom, które występują m.in. w szpinaku. Dzięki nim mamy lepszą odporność, wolniej się starzejemy i zapobiegamy wystąpieniu nowotworów. Powinni je jadać nadciśnieniowcy - badacze udowodnili, że azotany obecne w soku z buraków podnoszą we krwi stężenie regulującego ciśnienie tlenku azotu. Co ciekawe, im wyższe ciśnienie pacjentów, tym silniejsze działanie azotanów. Natomiast kwas foliowy, w który obfitują buraki, nie tylko warunkuje prawidłowy rozwój płodu, ale też pomaga usunąć z krwiobiegu homocysteinę - jej wysoki poziom może wywołać choroby serca. Buraki pomagają unormować poziom cholesterolu, przeciwdziałają też zwapnieniom naczyń krwionośnych.

Właściwości zdrowotne zawdzięczają także antocyjanom, a więc tym samym barwnikom, jakie występują w czerwonym winie. To ich moc sprawia, że odporność zostaje wzmocniona, a ciało wolniej się starzeje. Ich regularne spożywanie przyczynia się też do poprawienia kolorytu cery oraz kondycji skóry. Burak w każdej postaci wzmacnia odporność organizmu na choroby, zwłaszcza wirusowe. Jeśli więc dopadnie nas grypa czy też mononukleoza (choroba zakaźna, która objawami przypomina ostrą, ropną anginę, ale wywołuje również znaczne powiększenie śledziony i wątroby), pijmy sok z buraka. Może on złagodzić ich przebieg. Buraki mają też działanie wykrztuśne, pomagają więc przy kaszlu.
Dzięki właściwościom zasadotwórczym buraki przywracają równowagę w żołądku po zakwaszających go mięsiwach i słodyczach. Buraki łagodzą też skutki nadużycia alkoholu.

Także panie w okresie menopauzy zawsze powinny pamiętać o burakach, które zmniejszają ryzyko zachorowania na osteoporozę. Podobnie jak soja, łagodzą dolegliwości przekwitania: dotleniają serce, wyrównują jego pracę, zmniejszają także ciśnienie krwi, łagodzą dokuczliwe uderzenia gorąca i nawracające migreny.

Zawierają one pierwiastki mineralne, takie jak: żelazo, magnez, wapń i potas. Składniki te rozpuszczają się w wodzie, dlatego też lepiej nie gotować buraków (ewentualnie ugotować je w skórce), a pokusić się o ich upieczenie albo zjedzenie na surowo. Buraki szczególnie polecane są dzieciom, młodzieży i kobietom w ciąży. Z kolei osoby, które walczą z cukrzycą powinny się  wystrzegać buraków jak ognia. W ich ćwikłowej odmianie występuje prawie 10 proc. cukru!

Uwaga! - Szklanka soku z buraków potrafi zdziałać cuda: uchroni przed katarem, uwolni od zgagi, obniży ciśnienie krwi i doda sił.

Znaczenie w krwiodawstwie

Mimo że buraki nie są bogatym źródłem żelaza, to wspaniały środek krwiotwórczy, dawno uznany przez medycynę naturalną. Niezwykłe właściwości zdrowotne ma świeży sok z surowych buraków. Jest on doskonałym środkiem krwiotwórczym, który zapobiega anemii, wzmacnia układ krwionośny i wspomaga leczenie białaczki. Zawarte w burakach barwniki należą do bardzo silnych przeciwutleniaczy i czterokrotnie zwiększają przyswajanie tlenu przez komórki. Wspomagają więc układ krwionośny.

Rodzaje i odmiany

Wszystkie znane odmiany buraka pochodzą od buraka dzikiego, który rośnie do dzisiaj na Bliskim Wschodzie i zaliczyć do nich możemy:

• burak liściowy, boćwina – uprawiany dla liści jadalnych, odmiana mało znana w Polsce;
• burak korzeniowy;
• burak cukrowy – uprawiany ze względu na korzeń, który zawiera około 20% cukru;
• burak ćwikłowy – roślina warzywna, uprawiana ze względu na silnie wybarwiony korzeń;
• burak pastewny – uprawiany na paszę.

 Ciekawostki i przepisy

Pierwsza cukrownia buraczana na świecie powstała w 1802 r. w Konarach koło Wołowa, gdzie do dziś znajdują się jej ruiny z wielojęzyczną tablicą informacyjną. Przerabiane buraki zawierały wtedy 4% cukru (dziś 18%).

PRZEPIS na KISZONY SOK Z BURAKÓW

Składniki:

• 1/2 kg buraków
• skórka z razowego chleba
• czosnek
• koperek lub natka pietruszki
• cukier
• sól

Buraki umyj, obierz, pokrój w plastry i ułóż w kamiennym garnku. Zalej je 1 litrem przegotowanej wody. Dodaj pokrojony w plastry czosnek, chleb, łyżkę cukru i soli. Przykryj gazą, odstaw w ciepłe miejsce na 3–5 dni. Sfermentowany sok przecedź, przelej do wyparzonych butelek. Można go przechowywać w chłodnym miejscu kilka dni. Przed podaniem przypraw solą i cukrem, posyp zieleniną.

Aurorzy: